Buitenbeentje B07 / 1991–1998

Philips CD-i:
de spelcomputer die geen spelcomputer wilde zijn

Hij speelde games, maar Philips noemde hem een speler. Hij werd bediend met een aanwijsapparaat, niet vanzelfsprekend met een gamepad. CD-i moest de eindvorm van de compact disc worden: muziek, beeld, film, kennis en interactie in één huiskamerapparaat.

Philips CD-i 220-speler met bedrade gamepad
CD-i 220speler in het meubel · controller ervoor
Consumentenstart1991
ProcessorSCC68070 · 15,5 MHz
Mediumenkelsnelheids-cd
BesturingssysteemCD-RTOS · OS-9

01 / Het beslissende zelfstandig naamwoord

Philips zette geen console onder de televisie, maar een ‘speler’

Woorden bepaalden het voorwerp. Consoles hoorden bij speelgoed; spelers stonden naast de hifi-installatie en videorecorder. De brede, platte CD-i 200-serie kreeg de afmetingen, het displayvenster en de ingetogen zwarte afwerking van serieuze audiovisuele apparatuur.

SPEL
COMPUTER
≠CD-i
SPELER

Die woordkeuze was geen lege marketing. Een schijf kon een spel, encyclopedie, museumrondleiding, kinderles of interactief muziekalbum bevatten. Het probleem begon zodra een winkelmedewerker of koper moest uitleggen wat al die categorieën met elkaar gemeen hadden.

02 / Eerst een boek, toen een apparaat

CD-i begon als een standaard voor verschillende fabrikanten en allerlei soorten spelers

Philips en Sony beschreven Compact Disc Interactive in de Green Book-specificatie. Die legde het schijfformaat, een architectuur uit de Motorola 68000-familie en CD-RTOS vast, zodat één titel op compatibele machines van verschillende merken kon werken.

GREEN BOOKSCHIJF + SPELER + BESTURINGSSYSTEEMéén specificatie
vele mogelijke apparaten

Daarom ontstond zo’n ongewone hardwarefamilie: consumentenmodellen, draagbare presentatiespelers, professionele ontwikkelsystemen, een mini-stereo en zelfs televisies met ingebouwde CD-i. Het systeem was minder als één console bedacht dan als een nieuwe soort compact disc.

03 / De bediening verraadt het publiek

Een afstandsbediening die een aanwijzer bewoog was volkomen logisch—tot een schijf om reflexen vroeg

Vroege spelers werden vaak bediend met een infrarode Commander of duimknop waarmee een cursor werd verplaatst. Vanuit de bank door een encyclopedie of Photo CD navigeren ging prima. Snelle platformspellen maakten ieder compromis zichtbaar.

Grijze Philips CD-i-gamepad met snelheidsregelaar en drie actieknoppen
DE GAMEPAD KWAM LATERdrie actieknoppen rond een aanwijsbesturing
WIJS
MENU
BEWEEG
CURSOR
REAGEER
SPEL

CD-i kende daardoor geen enkel herkenbaar handgebaar. Afstandsbediening, muis, trackball, rolcontroller en gamepad suggereerden ieder een ander product. Waar Nintendo’s controller meteen vertelde hoe je begon, bood Philips al een keuze voordat de schijf was geladen.

04 / Gebouwd voor stromen, niet voor sprites

De machine was ontworpen om geluid, beeld en gegevens gelijktijdig te laten binnenkomen

De SCC68070-processor draaide CD-RTOS, gebaseerd op Microwares OS-9. Speciale videohardware kon beeldlagen, transparantie en fotografische achtergronden combineren, terwijl de schijf gecomprimeerd geluid en gegevens in een getimede stroom aanleverde.

68070programma
en bediening
CDICschijfdata
en geluid
MCD 212beeldlagen
en effecten
CD-RTOSrealtime
coördinatie

Die architectuur blonk uit in presentatie, niet in de spriteactie waarop consoles werden beoordeeld. CD-i toonde gedigitaliseerde foto’s en speelde helder stereogeluid, maar voor gewoon scrollen en directe animatie waren vaak zorgvuldige kunstgrepen nodig.

05 / De plank zonder eigen winkelafdeling

De catalogus leek minder op een spellenbibliotheek dan op een optimistische kaart van het digitale huishouden

Er waren naslagwerken, kunstcollecties, kookgidsen, kinderverhalen, muziekexperimenten, bordspellen, speelhalconversies en interactieve films. Niet het genre verbond ze, maar de belofte dat beeld en geluid konden terugpraten.

LERENKIJKENLUISTERENBELEVENSPELEN

Die verscheidenheid oogt nu voorspellend: tegenwoordig schakelt één scherm moeiteloos tussen video, muziek, games en informatie. Begin jaren negentig had iedere categorie echter al een vertrouwd alternatief—en CD-i was zelden de goedkoopste of beste keuze voor één daarvan.

06 / Veel ruimte, weinig snelheid

De compact disc hief één beperking op en maakte een andere onmiskenbaar

Een cd kon honderden malen meer gegevens bevatten dan een cartridge van de voorgaande generatie. Ontwikkelaars vulden die ruimte met spraak, gefotografeerde scènes, lange muzieknummers en gefilmde acteurs. Maar het enkelsnelheidsstation moest alles opzoeken en inladen.

CARTRIDGEGEWOONTENUklein · meteen
TEGENOVER
CD-i-BELOFTEMEERrijk · wachten

Laden was dus geen klein ongemak, maar bepaalde de grammatica van de software. Kamers, menu’s en korte videofragmenten pasten bij het medium. Voortdurend veranderende actie niet. De capaciteit nodigde uit tot spektakel, terwijl de toegangstijd dat steeds onderbrak.

07 / De toekomst in een uitbreidingsvak

Bewegend beeld werd CD-i’s sterkste demonstratie, maar vergde eerst een extra aankoop

De Digital Video Cartridge voegde MPEG-1-decodering en extra geheugen toe. Daarmee konden latere spelers Video CD-films en software rond bewegende beelden tonen. Philips had een groeipad ingebouwd, maar verdeelde het publiek ook over twee verschillende mogelijkheden.

Philips Digital Video Cartridge voor CD-i
DIGITAL VIDEO CARTRIDGEMPEG-1-decodering · extra geheugen
CD-i+DVC→BEWEGEND
BEELD

De uitbreiding maakte Dragon’s Lair, Mad Dog McCree en videorijke avonturen tot overtuigende demonstraties. Ze toonde ook hoe snel het doel verschoof: de multimediatoekomst van de introductie werd een cartridgeoptie voordat hij alledaags kon worden.

08 / Toen de speler alsnog een console werd

Games verhuisden geleidelijk van één rubriek in de brochure naar het middelpunt

Toen het algemene multimediaverhaal niet aansloeg, bracht Philips kleinere spelers uit de 400-serie, gamepads en software met een duidelijkere spelidentiteit. Maar een platform voor vele doelen kreeg niet ineens de snelheid, prijs of ontwikkelaarscultuur van een echte console.

GEDIGITALISEERDE WERELDBurn:Cyclefilmisch avontuur
SPEELHALBEELDDragon’s Lairanimatie vanaf cd
CONSOLEVAKWERKThe ApprenticeNederlandse platformgame

De beste CD-i-spellen zijn juist interessant omdat ze een kant kozen. Burn:Cycle behandelde de schijf als filmische ruimte; het Nederlandse The Apprentice deed zijn uiterste best zich als traditioneel consoleplatformspel te gedragen.

09 / Vier beroemde afleidingen

Mario en Zelda verklaren waarom CD-i een internetcuriositeit werd—maar niet waarvoor de machine was bedoeld

Nadat een voorgenomen cd-project van Philips en Nintendo op niets uitliep, mocht Philips Hotel Mario en drie spellen met Zelda-personages uitbrengen. Hun onbeholpen animaties werden later eindeloos online geciteerd.

TOEN
multimediabelofte
→INTERNET
GEHEUGEN
←NU
vier licentiespellen

Ze verdienen een plaats in het verhaal, maar niet het hele verhaal. Wie alleen daarnaar kijkt, reduceert een ambitieuze Nederlandse mediastandaard tot een grap over Nintendo. CD-i’s interessantere mislukking was conceptueel: het vroeg huishoudens een categorie te kopen waarvoor nog geen naam bestond.

10 / Een Nederlandse visie op de huiskamer

In Nederland verbond CD-i wereldwijde multimedia-ambitie met herkenbare plaatselijke cultuur

Philips publiceerde een Nederlandse Lingo, de interactieve muziektitel 2 Unlimited: Beyond Limits en talloze educatieve schijven en naslagwerken. TeleCD-i-experimenten verbonden later lokale informatie- en winkeldiensten met de televisie.

LINGOtelevisie wordt woordspel
2 UNLIMITEDhet album wordt navigeerbaar
TELECD-ide schijf reikt buiten zichzelf

Die lokale catalogus maakt de machine meer dan een mislukte importconsole. Het was een poging van Philips om te bepalen hoe Europese huishoudens het multimediatijdperk zouden binnengaan: via televisie en afstandsbediening, niet via een beige pc.

11 / De gewone functie die overbleef

Toen de interactieve toekomst teleurstelde, kon het apparaat nog altijd een gewone audio-cd afspelen

Dat klinkt onbeduidend, maar toont Philips’ productlogica. Het nieuwe medium werd boven op de vertrouwde compact disc gebouwd, niet ernaast. Een mislukt software-ecosysteem liet dus geen volkomen nutteloze zwarte doos achter.

Philips CD-i 210 die een nummer van een audio-cd toont
NUMMER 2 · 3:36het revolutionaire apparaat tijdens een gewone taak

De foto zou bijna iedere Philips-cd-speler uit die tijd kunnen tonen. Die anonimiteit was bedoeld—en funest voor de spelidentiteit. CD-i paste prachtig in het apparatuurmeubel, juist omdat hij eruitzag alsof hij er altijd al had gestaan.

12 / Het verkeerde antwoord op de juiste vraag

CD-i voorspelde de samengevoegde huiskamer, maar probeerde die met telkens één dure schijf te leveren

Nu kan een televisiekastje films streamen, muziek afspelen, foto’s tonen, vragen beantwoorden en games draaien. Philips herkende die versmelting vroeg. Wat ontbrak waren breedband, goedkope opslag, vloeiende interfaces en één duidelijke reden om CD-i boven gespecialiseerde apparaten te verkiezen.

ÉÉN DOOS
IEDER MEDIUM
÷ÉÉN SCHIJF
PER KEER

CD-i was niet belachelijk omdat het te veel bedacht. Het systeem fascineert juist omdat de bedachte toekomst inmiddels gewoon is—alleen de route ernaartoe klopte niet. Philips stelde de smart-tv-vraag voordat netwerken, software-economie en controllers het antwoord konden geven.

13 / Van gekleurd boek naar zwarte doos

Een standaard werd een speler, de speler werd een console en de console werd een internetherinnering

De identiteit veranderde sneller dan de onderliggende hardware.

  1. Het werk begint

    Philips en Sony bouwen de compact disc uit tot een interactief medium.

  2. CD-i aangekondigd

    Het concept verschijnt als algemene multimediastandaard, jaren voordat consumentenapparaten volgen.

  3. Professioneel systeem

    De modulaire 180/181/182-apparatuur brengt CD-i naar ontwikkeling en instellingen.

  4. Consumentenintroductie

    De 200-serie en Amerikaanse CDI 910 plaatsen de speler onder de huiskamertelevisie.

  5. Digital Video

    De MPEG-cartridge maakt bewegend beeld en Video CD tot een belangrijke nieuwe belofte.

  6. Kleiner en meer console

    De 400-serie schuift met ontwerp en marketing op naar echte spelcomputers.

  7. CD-Online

    Modemdiensten proberen televisie en schijf te verbinden met een veranderende netwerkwereld.

  8. Het formaat verdwijnt

    De hardware verdwijnt; de laatste software sluit een opvallend brede catalogus af.

14 / Bronnen & verder lezen

Verder ontdekken

Beeldcredits

CD-i 220 met controller — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
CD-i-gamepad — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Digital Video Cartridge — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
CD-i 210 als audiospeler — Matthew Paul Argall, CC0; verkleind en omgezet naar WebP