Buitenbeentje B08 / 1993–1996

3DO:
de spelcomputer die geen merk wilde zijn

Panasonic zette zijn naam op de kast, GoldStar koos een andere vorm en Sanyo bouwde weer een derde machine. Binnenin moesten ze dezelfde taal spreken. 3DO verkocht geen console, maar het recept voor een console—en ontdekte dat niemand de eerste rekening wilde betalen.

Panasonic REAL 3DO FZ-1 met controller
PANASONIC FZ-1de bekendste uitvoering · niet de enige 3DO
Amerikaanse start1993
ProcessorARM60 · 12,5 MHz
Geheugen2 MB RAM · 1 MB VRAM
Mediumdubbeltoerige cd-rom

01 / Een logo zoekt een kast

Op de voorkant stond Panasonic; de eigenlijke spelcomputer heette 3DO

De eerste koper zag een zware zwarte speler met een gemotoriseerde lade, de letters REAL en de vertrouwde naam Panasonic. Toch was Panasonic niet de eigenaar van het platform. Het bedrijf bouwde één uitvoering van een ontwerp dat door The 3DO Company werd beheerd.

FABRIKANT
PANASONIC
bouwtSTANDAARD
3DO
speeltSOFTWARE
VAN IEDEREEN

Dat maakte het apparaat moeilijker uit te leggen dan een Nintendo of Sega. Een 3DO was tegelijk een technologie, een softwareplatform, een keurmerk en een verzameling onderling compatibele machines. De merknaam op de doos was variabel; het ronde 3DO-embleem beloofde dat dezelfde schijf toch zou werken.

02 / De videorecorder als voorbeeld

Trip Hawkins wilde dat spelcomputers werkten als een open standaard voor consumentenelektronica

De oprichter van Electronic Arts zag een eigenaardigheid in de consolemarkt. Nintendo en Sega bepaalden wie hardware mocht maken, welke spellen verschenen en hoeveel iedere uitgever betaalde. Hawkins stelde zich een gemeenschappelijke specificatie voor, gebouwd door concurrerende elektronicamerken en toegankelijk voor veel meer makers.

GESLOTEN CONSOLEéén merkkast + regels + spellen
VERSUS
3DO-MODELéén standaardvele kasten + uitgevers

Het leek op VHS, cd of de pc: de standaard moest belangrijker worden dan het afzonderlijke apparaat. Maar een spelcomputer is geen passieve speler. Goede ontwikkelgereedschappen, een consequente controller, marketing en een gestage stroom exclusieve software vragen om een partij die het geheel dagelijks stuurt.

03 / De Amiga-familie onder de motorkap

De ontwerpers Dave Needle en RJ Mical bouwden opnieuw een machine rond samenwerking tussen speciale chips

Needle en Mical hadden eerder aan de Amiga en Atari Lynx gewerkt. Ook 3DO vertrouwde niet op één alleskunner. Een 32-bit ARM60 voerde de spelcode uit, twee grafische processoren verwerkten beelden en een eigen digitale signaalprocessor verzorgde geluid.

ARM6032-bit RISC
12,5 MHz
MADAMgeheugen
en objecten
CLIObeeld, geluid
en invoer
DSP16-bit
audiosynthese

Met 2 MB werkgeheugen, 1 MB videogeheugen, miljoenen kleuren, stereogeluid op cd-kwaliteit en een dubbeltoerige cd-romspeler was het systeem in 1993 ongewoon royaal. De architectuur was gemaakt voor grote afbeeldingen, geschaalde objecten, texturen en gedigitaliseerde media—precies de bouwstenen waarmee de jaren negentig hun toekomst verbeeldden.

04 / Een toekomstapparaat in hifi-kleding

De FZ-1 leek doelbewust meer op een kostbare cd-speler dan op speelgoed

De gemotoriseerde lade schoof elektrisch naar buiten, een hoofdtelefoonaansluiting zat in de controller en de console speelde ook gewone muziek-cd’s en Photo CD’s. Het apparaat wilde niet naast een kinderconsole staan, maar tussen versterker, televisie en laserdiscspeler.

MUZIEKFOTOINTERACTIEVIDEOSPEL

Die presentatie verklaart zowel de aantrekkingskracht als de afstand. 3DO bood een glimp van de multimediakamer voordat de pc daar vanzelfsprekend thuishoorde. Maar het glanzende voorpaneel vertelde ook dat dit geen impulsaankoop was. De machine werd gedemonstreerd als de toekomst en geprijsd als een exclusief onderdeel van het interieur.

05 / Eén binnenkant, verschillende gezichten

Panasonic, GoldStar en Sanyo bewezen dat een consolefamilie niet op elkaar hoefde te lijken

Panasonic volgde de FZ-1 op met de lichtere FZ-10 met bovenlader. GoldStar bracht de GDO-101 uit en Sanyo verkocht in Japan de TRY. Creative ging nog verder: de 3DO Blaster stopte het platform op een insteekkaart voor een Windows-pc met een geschikt cd-romstation.

GoldStar 3DO Alive GDO-101M met controller
GOLDSTAR GDO-101Mdezelfde standaard · een andere behuizing
PANASONICGOLDSTARSANYOCREATIVE

Voor verzamelaars is die variatie nu prachtig. Voor de markt betekende ze dat geen enkel uiterlijk het symbool van 3DO werd. De Panasonic FZ-1 kwam het dichtst in de buurt, maar zelfs zijn opvallende vorm was slechts één mogelijke verpakking van het platform.

06 / Eén poort, een ketting spelers

Extra controllers werden niet op de console aangesloten, maar op elkaar

De voorkant bood maar één controlleraansluiting. Voor een tweede speler liep de kabel naar een aansluiting in de eerste controller; een derde kon weer achter de tweede worden gehangen. Technisch elegant, op de bank soms een slinger van kabels en kastjes.

GoldStar 3DO-controller met richtingsknop en actieknoppen
CONTROLLER ALS DOORGANGde volgende speler sluit aan op de vorige
3DOP1P2P3

Het paste bij de standaardgedachte: fabrikanten konden eigen controllers maken zolang ze dezelfde interface volgden. Daardoor ontstonden gewone pads, een Capcom-vechtcontroller, muizen en andere varianten. De vrijheid zat niet alleen rond de console, maar liep letterlijk door de kabel.

07 / De cd werd geen opslagplaats maar een stijl

Ontwikkelaars vulden de ruimte met filmbeelden, opgenomen stemmen en muziek die niet meer als spelcomputer hoefde te klinken

De dubbeltoerige speler maakte videofragmenten en grote hoeveelheden digitaal geluid vanzelfsprekend. Titels als Daedalus Encounter, Corpse Killer en Mad Dog McCree gebruikten acteurs en camerabeelden als hoofdmateriaal.

CARTRIDGE
vaste grenzen
CD-ROM
beelden · stemmen · muziek

Veel van die interactieve films zijn slecht verouderd, maar ze tonen een echt overgangsmoment. De industrie wist dat de cartridgebeperkingen verdwenen; ze wist nog niet welke beeldtaal driedimensionale games zouden krijgen. 3DO bood daardoor een podium aan zowel doodlopende experimenten als vroege vormen van het latere consolegame.

08 / De beste spellen kozen beweging boven film

Road Rash, The Need for Speed en Return Fire lieten zien dat 3DO meer kon dan videovensters afspelen

Road Rash combineerde vloeiende wegen, cd-muziek en potsierlijke videoscènes tot een versie die duidelijk verder ging dan zijn 16-bit voorgangers. Road & Track Presents: The Need for Speed debuteerde op 3DO en legde de basis voor een serie die veel groter werd dan het platform.

SNELHEID + MUZIEKRoad Rash1994
REALISME + VIDEOThe Need for Speed1994
TACTIEK + CHAOSReturn Fire1995
PC-KLASSIEKERStar Control II1994

Ook Gex, FIFA International Soccer, Wing Commander III en de uitgebreide versie van Star Control II gaven de bibliotheek karakter. Veel successen verhuisden later naar goedkopere consoles. Ze bewezen de kwaliteit van de software, maar maakten het steeds moeilijker om de kostbare 3DO zelf te verdedigen.

09 / De rekening zonder subsidie

De beruchte 699,95 dollar was niet alleen hoog—de prijs onthulde een fout in het model

Traditionele consolemakers konden hardware goedkoop aanbieden en later verdienen aan ieder verkocht spel. Panasonic maakte de 3DO-hardware, maar bezat niet de softwaretolweg. Het moest dus bij de verkoop van de speler zelf al een gezonde marge behalen.

OKTOBER 1993 · VS$69995de standaard was open
de voordeur niet

Voor dat bedrag kon een huishouden meerdere gevestigde spelcomputers kopen. De prijs daalde later fors en goedkopere modellen verschenen, maar de eerste indruk bleef: 3DO was voor welgestelde vroege instappers. Een standaard die overal wilde komen, begon in het smalste deel van de markt.

10 / Het venster sloot snel

Technische voorsprong is het waardevolst voordat de goedkopere concurrentie dezelfde toekomst bereikt

In 1993 stond 3DO spectaculair tegenover Mega Drive en Super Nintendo. Twee jaar later brachten Sega Saturn en vooral Sony PlayStation snellere 3D-hardware, sterke merken, grote ontwikkelaarsnetwerken en lagere prijzen.

1993
VOORSPRONG
→1994
KANS
→1995
INGEHAALD

Sony deed bovendien wat 3DO niet kon: hardware agressief prijzen en de verliezen terugverdienen via softwarelicenties. De PlayStation was geen opener standaard, maar wel een samenhangend platform. De eenvoud van één verantwoordelijke bleek commercieel sterker dan een consortium van indrukwekkende namen.

11 / De opvolger werd een uitgang

M2 beloofde een veel krachtiger vervolg, maar veranderde van reddingsplan in verkochte technologie

The 3DO Company ontwikkelde een 64-bit opvolger met de naam M2. Panasonic-moeder Matsushita kocht de technologie in 1995. Prototypes en demonstraties wekten verwachtingen, maar een volwaardige consumentenconsole bereikte de markt nooit.

3DOontwerptM2verkoopt aanMATSUSHITA→GEEN CONSOLE

Daarmee verloor 3DO zijn hardwaretoekomst nog voordat het eerste platform helemaal was verdwenen. Het bedrijf ging verder als spellenuitgever, met onder meer Army Men, totdat het in 2003 failliet ging. De naam die een universele standaard moest worden, eindigde als naam boven softwaredozen.

12 / Een juist inzicht met de verkeerde verdeling

3DO begreep dat platforms groter kunnen zijn dan apparaten, maar onderschatte wie het ecosysteem betaalt

Het kernidee klinkt nu vertrouwd. Verschillende fabrikanten kunnen compatibele apparaten bouwen; softwaremakers werken met één technische basis; het merk van het platform staat naast dat van de hardware. Android en de pc bewijzen hoe krachtig zo’n scheiding kan zijn.

OPEN
VOOR BOUWERS
+GOEDKOOP
VOOR KOPERS
=ALLEEN SAMEN
EEN STANDAARD

Bij 3DO trok iedere partij aan een ander deel. De platformhouder wilde lage softwaretarieven, de fabrikant moest verdienen aan de kast en de koper moest de gezamenlijke ambitie vooraf financieren. De machine mislukte niet omdat het idee onzinnig was, maar omdat de voordelen later kwamen dan de rekening.

13 / Van standaard naar uitgever

In twaalf jaar verschoof 3DO van universeel hardwareplan naar een naam op spellen

De technologie verdween sneller dan de gedachte erachter.

  1. The 3DO Company

    Trip Hawkins richt het bedrijf op rond een nieuw platform voor interactieve multimedia.

  2. Architectuur voltooid

    New Technology Group van Dave Needle en RJ Mical vormt de technische basis.

  3. Panasonic FZ-1

    De eerste Amerikaanse 3DO verschijnt in oktober voor 699,95 dollar.

  4. Meer apparaten

    GoldStar, Sanyo en Creative geven dezelfde standaard andere vormen.

  5. De bibliotheek groeit

    Road Rash, Star Control II en The Need for Speed tonen verschillende sterke kanten.

  6. M2 verkocht

    Matsushita neemt de opvolgertechnologie over terwijl PlayStation en Saturn oprukken.

  7. Hardwaretijd voorbij

    Nieuwe 3DO-spelers verdwijnen; het bedrijf concentreert zich op software.

  8. Faillissement

    The 3DO Company sluit na jaren als spellenuitgever.

14 / Bronnen & verder lezen

Verder ontdekken

Beeldcredits

Panasonic FZ-1 met controller — Evan-Amos, CC BY-SA 3.0; verkleind en omgezet naar WebP
GoldStar GDO-101M met controller — Evan-Amos, CC BY-SA 3.0; verkleind en omgezet naar WebP
GoldStar 3DO-controller — Evan-Amos, CC0; verkleind en omgezet naar WebP