Klassieker 08 / 1981

BBC Micro Model B:
de computer die een land leerde programmeren

Een omroep wilde het Britse publiek voorbereiden op de computerrevolutie. Acorn bouwde er in hoog tempo een uitzonderlijk degelijke en uitbreidbare machine voor — en de ‘Beeb’ werd het digitale hart van duizenden klaslokalen.

Een beige BBC Micro Model B met zwart toetsenbord en rode functietoetsen
08 / BBC Micro BDe computer van het klaslokaal
Introductie1981
Processor6502A · 2 MHz
Geheugen32 KB RAM
Beeld8 schermmodi

01 / Een omroep met een missie

De BBC wilde computers begrijpelijk maken

Aan het begin van de jaren tachtig leek de microcomputer op het punt te staan werk, onderwijs en dagelijks leven te veranderen. De BBC besloot die ontwikkeling niet alleen te verslaan, maar het publiek er actief op voor te bereiden.

Het Computer Literacy Project combineerde televisieprogramma’s met boeken, cursussen, advies en software. In The Computer Programme zagen kijkers niet alleen wat een computer was, maar ook hoe je er zelf opdrachten en programma’s voor schreef.

Daarvoor zocht de BBC één herkenbare computer die alle onderwerpen uit de serie aankon. De eisen waren breed: tekst, kleurengrafiek, geluid, aansluitingen voor experimenten, een goede programmeertaal en ruimte om later uit te breiden.

De omroep ontwierp de machine niet zelf. Het jonge Acorn Computers uit Cambridge kreeg de opdracht. De BBC-naam op de kast gaf de computer gezag; Acorns techniek maakte hem veel ambitieuzer dan een eenvoudige lesmachine.

02 / De race om het prototype

Acorns Proton werd de BBC Micro

Acorn werkte al aan een opvolger van de Atom onder de codenaam Proton. Toen de BBC zijn specificatie bekendmaakte, moest een klein team het ontwerp in razend tempo werkend krijgen.

Sophie Wilson, Steve Furber en hun collega’s bouwden en testten een prototype terwijl de deadline naderde. Het verhaal dat het team de nacht doorwerkte werd onderdeel van de Acorn-legende, maar de technische prestatie was belangrijker: de Proton voldeed niet alleen aan de eisen, hij liet ook zien hoe ver een zorgvuldig ontworpen 6502-computer kon gaan.

De BBC Micro verscheen in twee uitvoeringen. Model A had 16 KB RAM en minder aansluitingen; Model B bood 32 KB en de complete uitrusting. Juist de duurdere B werd de feitelijke standaard. Veel software gebruikte zijn extra geheugen, waardoor het verschil tussen instapmodel en volwaardige machine snel groter werd.

Model AModel B
16 KB RAM32 KB RAM
Beperkter aantal beeldmodiAlle acht beeldmodi
Minder interfaces gemonteerdVolledige reeks aansluitingen
Goedkoper instapmodelDe bekende ‘Beeb’

03 / Gebouwd voor intensief gebruik

Een toetsenbord dat een klas kon overleven

De BBC Micro was duurder dan veel Britse tijdgenoten, maar voelde ook anders. De grote kast, degelijke voeding en volwaardige toetsen maakten duidelijk dat Acorn geen wegwerpmachine had gebouwd.

Detail van het zwarte toetsenbord van een BBC Micro Model B met tien rode functietoetsen
Tien rode functietoetsen
De opvallende rij f0 tot en met f9 kon door programma’s worden gebruikt en gaf de zakelijke kast toch een eigen gezicht.

Boven het toetsenbord zat een transparante strook waarin een kaart met sneltoetsen kon worden geschoven. Softwarepakketten konden zo hun eigen functietoetsen verklaren. De vier cursortoetsen stonden apart en het toetsenbord leverde de aanslag die nodig was voor zowel programmeren als tekstverwerking.

De stevige bouw paste bij scholen, waar tientallen leerlingen dezelfde computer gebruikten. Binnenin was de machine overzichtelijk opgebouwd en kon hij worden uitgebreid met ROM-chips, een diskinterface, spraak of netwerkonderdelen. De BBC Micro was geen gesloten huishoudapparaat, maar een platform.

04 / Een BASIC met ambitie

BBC BASIC groeide mee met de programmeur

  1. 01

    Duidelijk beginnen

    Regelnummers en directe opdrachten maakten de eerste stappen vertrouwd. De computer stond na het aanzetten meteen klaar met een BASIC-prompt.

  2. 02

    Gestructureerd werken

    Procedures, functies en lussen als REPEAT en UNTIL hielpen grotere programma’s overzichtelijk op te bouwen.

  3. 03

    Verder naar machinecode

    Een ingebouwde assembler liet gevorderde gebruikers snelle 6502-routines schrijven zonder de vertrouwde BASIC-omgeving te verlaten.

05 / Acht manieren om naar hetzelfde scherm te kijken

Resolutie, kleur en geheugen moesten worden geruild

Met de opdracht MODE koos een gebruiker hoe het scherm werd opgebouwd. Hoge resolutie leverde scherpe tekst of lijnen op, maar gebruikte veel van de 32 KB RAM. Meer kleuren betekenden meestal minder pixels.

Mode 0 bood maximaal 640 × 256 pixels in twee kleuren. Mode 2 was grover, maar kleurrijker. Mode 7 gebruikte een aparte teletekstchip en had maar weinig schermgeheugen nodig. Daardoor bleef veel RAM beschikbaar voor een programma — ideaal voor informatieschermen, tekst en onderwijssoftware.

De geluidschip leverde drie toonkanalen en een ruiskanaal. Dat was voldoende voor melodieën, effecten en eenvoudige meerstemmigheid. Programmeurs konden beeld en geluid vanuit BASIC aansturen, maar de snelste games doken rechtstreeks de hardware in.

06 / Bijna nergens was zoveel op aan te sluiten

De achterkant leek op een klein laboratorium

Acorn nam de onderwijsopdracht letterlijk. De BBC Micro moest niet alleen informatie tonen, maar ook kunnen meten, besturen, communiceren en meegroeien.

Achterkant van een BBC Micro Model B met aansluitingen voor televisie, video, RGB, serieel, cassette, analoog en Econet
Aansluitingen voor bijna ieder experiment
Beeld, cassette, serieel verkeer, analoge invoer en Econet zaten achterop; printer-, user-, 1MHz- en Tube-poorten bevonden zich onder de kast.

Een televisie, composietmonitor of RGB-scherm kon rechtstreeks worden aangesloten. Verder waren er een cassetterecorder, printer, RS-423-seriële verbinding, analoge ingangen voor joysticks of sensoren en een vrij programmeerbare user port. Via de 1MHz-bus konden externe apparaten de machine uitbreiden.

De bijzonderste aansluiting heette de Tube. Een tweede processor nam daarmee het zware rekenwerk over, terwijl de 6502 in de BBC Micro beeld, toetsenbord en randapparatuur bleef verzorgen. Er verschenen onder meer extra 6502- en Z80-systemen. Het idee maakte de machine uitzonderlijk rekbaar.

07 / Het netwerk, de les en het spel

De schoolcomputer werd ook een speelwereld

In een klaslokaal kwam de BBC Micro pas echt tot zijn recht. Met Econet konden meerdere machines bestanden en een printer delen via een centrale server.

Leerlingen bewaarden hun werk zonder bij iedere computer een dure diskdrive te plaatsen. Docenten konden software centraal aanbieden. Programma’s als Granny’s Garden lieten zien dat educatieve software niet alleen uit sommen en dictees hoefde te bestaan, maar ook verhaal en ontdekking kon gebruiken.

Thuis en na schooltijd werd dezelfde computer een spelmachine. Chuckie Egg, Repton en talloze Acornsoft-titels kregen een vaste plaats in het Britse geheugen. Het hoogtepunt was Elite uit 1984. David Braben en Ian Bell bouwden een driedimensionaal sterrenstelsel rond handel, gevechten en vrijheid — een enorme wereld die uit de beperkte machine leek te ontsnappen.

De BBC combineerde de computer ondertussen met uitzendingen, boeken en software. Daardoor kwam programmeren niet als een los product de school binnen, maar als een complete cultuur van uitleggen, proberen en opnieuw beginnen.

08 / Van Beeb naar ARM

Een schoolcomputer met een onverwacht lange schaduw

De BBC Micro werd opgevolgd, maar de kennis, mensen en uitbreidingsgedachte erachter werkten veel verder door.

  1. Model A en B verschijnen

    De 32KB Model B wordt de populaire, complete uitvoering van Acorns BBC-computer.

  2. The Computer Programme

    Televisie, boeken en de BBC Micro leren een breed publiek wat programmeren kan betekenen.

  3. Acorn Electron

    Een goedkopere huiskamervariant probeert een deel van de BBC-techniek naar een breder publiek te brengen.

  4. Elite

    De open ruimtegame bewijst hoeveel wereld er in 32 KB kan passen.

  5. ARM1 werkt als coprocessor

    Acorns eerste eigen RISC-processor wordt via de Tube met een BBC Micro verbonden en getest.

  6. BBC Master 128

    Meer geheugen en ingebouwde uitbreidingen maken de opvolger geschikter voor het inmiddels volwassen onderwijsplatform.

09 / Bronnen & verder lezen

Verder kijken

Beeldverantwoording