Homecomputers / Hoofdstuk 04

MSX:
één standaard, vele merken

In een wereld vol computers die elkaar niet begrepen, beloofde MSX iets revolutionairs: software die op machines van verschillende fabrikanten werkte. Philips gaf die Japanse standaard in Nederland een eigen gezicht.

Een Philips VG-8020 MSX-homecomputer
01 / PHILIPS VG-8020De standaard krijgt een Nederlands gezicht

01 / Een onverenigbare wereld

Waarom iedere computer zijn eigen eiland was

Wie begin jaren tachtig een homecomputer kocht, koos niet alleen een apparaat. Je koos tegelijk een complete wereld van software, randapparatuur en gebruikers.

Een programma voor de Commodore 64 werkte niet op een ZX Spectrum. Een Atari-diskette kon niet zomaar in een Apple II worden gelezen. Zelfs joysticks, printers en cassetterecorders waren lang niet altijd uitwisselbaar. Dat gaf ieder systeem een eigen karakter, maar maakte de markt ook onoverzichtelijk. Een verkeerde keuze kon betekenen dat de computerwinkel om de hoek nauwelijks software voor jouw machine verkocht.

Kazuhiko Nishi, medeoprichter van het Japanse tijdschrift- en computerbedrijf ASCII en een belangrijke partner van Microsoft, zag daarin een kans. Samen met Microsoft werkte ASCII aan een technische standaard waaraan verschillende fabrikanten hun homecomputer konden laten voldoen. Op 16 juni 1983 werd MSX aangekondigd. De vergelijking met VHS lag voor de hand: verschillende merken mochten hun eigen apparaten ontwerpen, zolang dezelfde software en accessoires maar bleven werken.

Waar de letters MSX precies voor stonden, is nooit helemaal eenduidig gebleven. Verklaringen als Microsoft Extended en later Machines with Software eXchangeability zijn allebei gebruikt. Belangrijker dan de naam was de belofte: je hoefde niet langer trouw te zijn aan één fabrikant om je programma’s te kunnen blijven gebruiken.

02 / De afspraak onder de motorkap

Dezelfde basis, een ander uiterlijk

Sony, Panasonic, Canon, Toshiba, Yamaha, Mitsubishi, Sanyo en Philips konden hun machines verschillend vormgeven. De technische basis was herkenbaar hetzelfde.

Een eerste generatie MSX-computer gebruikte doorgaans een Zilog Z80A-processor op ongeveer 3,58 MHz. Een videochip uit de Texas Instruments TMS9918-familie verzorgde een beeld van 256 bij 192 pixels, zestien kleuren en maximaal 32 sprites. De General Instrument AY-3-8910 leverde drie geluidskanalen en ruis. In ROM stonden een gemeenschappelijk BIOS en Microsofts MSX-BASIC.

Die standaardisatie ging verder dan een lijst chips. MSX legde vast hoe programma’s het geheugen, het scherm, het toetsenbord, cartridges en randapparatuur moesten aanspreken. Daardoor kon een spelcartridge van Konami in principe in zowel een Sony als een Philips worden gestoken. BASIC-programma’s gedroegen zich grotendeels hetzelfde en ook de joystickaansluitingen volgden een vaste indeling.

Volmaakt was de uitwisselbaarheid niet. Machines konden verschillen in geheugen, toetsenbordindeling, video-uitgang en extra functies. Sommige programma’s maakten bovendien gebruik van modelspecifieke mogelijkheden. Toch kwam MSX dichter bij een echte consumentenstandaard dan vrijwel iedere andere 8-bit homecomputerfamilie.

03 / Philips stapt in

Van de VG-8000 naar de VG-8020

Philips had al ervaring met computers en spelcomputers, maar MSX bood iets nieuws: aansluiten bij een internationaal platform zonder zelf de hele softwaremarkt te hoeven bouwen.

Een Philips VG-8000 MSX-computer uit 1984
Philips VG-8000, 1984Philips’ eerste MSX-model had een opvallend platte vorm en slechts 16 KB werkgeheugen. Uitbreidingen en cartridges verdwenen onder kleppen boven op de behuizing.

De VG-8000 uit 1984 was het begin. Het lage, zilvergrijze apparaat had rubberachtige chiclet-toetsen en in de basis 16 KB RAM. De nauw verwante VG-8010 bood meer geheugen, maar behield het compacte toetsenbord. Het waren karakteristieke machines, al waren ze voor lang typewerk en zwaardere software niet ideaal.

De VG-8020 werd het veel overtuigender antwoord. Hij beschikte over 64 KB RAM, 16 KB videogeheugen, twee cartridgesleuven, twee joystickpoorten en een volwaardig toetsenbord. Met zijn zwarte en lichtgrijze vlakken, rode accenten en grote cursortoetsen zag hij er tegelijk degelijk en speels uit. Voor veel Nederlandse gebruikers werd dit dé Philips MSX.

Philips bracht niet alleen computers uit, maar ook monitoren, datarecorders, diskdrives, printers, joysticks en uitbreidingsmodules. Dat complete aanbod was belangrijk. De naam Philips stond al in elektronicawinkels, scholen en huiskamers, waardoor MSX in Nederland zichtbaarder werd dan in landen waar uitsluitend minder bekende importmerken meededen.

04 / Een Japanse spelbibliotheek

Konami, cartridges en werelden uit een ander continent

MSX was voor Nederlandse spelers ook een venster op Japan. De softwarebibliotheek kreeg daardoor een ander karakter dan die van de Commodore 64 of ZX Spectrum.

Een Sony HitBit HB-10P MSX-homecomputer
Sony HitBit HB-10PHetzelfde MSX-logo verscheen op computers van uiteenlopende merken. Deze Sony gebruikte dezelfde softwarebasis als de modellen van Philips.

Konami groeide uit tot de belangrijkste spelmaker voor het systeem. Titels als Nemesis, Knightmare, King’s Valley, Penguin Adventure en The Maze of Galious gaven de machine een sterke identiteit. De originele versie van Hideo Kojima’s Metal Gear verscheen in 1987 voor MSX2 en legde de basis voor een reeks die tientallen jaren later nog bestond.

Cartridges waren duurder dan cassettes, maar startten onmiddellijk en konden extra elektronica bevatten. Konami’s SCC-chip voegde bijvoorbeeld vijf geluidskanalen toe en gaf latere spellen een opvallend rijk geluid. Daarnaast bleef de bekende thuiscomputerpraktijk bestaan: programma’s laden vanaf cassette, listings overtypen, zelf tekenen en muziek maken, en later bestanden bewaren op 3,5-inchdiskettes.

De standaard maakte ook kleinere softwaremarkten mogelijk. Een uitgever kon één MSX-versie maken voor bezitters van Philips, Sony, Toshiba en andere merken. In Europa kwamen daar lokale spellen, educatieve programma’s, tekstverwerkers en toepassingen voor hobbyisten bij. Zo was MSX tegelijk een Japanse spelmachine en een Europese thuiscomputer.

05 / MSX in Nederland

Tijdschriften, clubs en een eigen gemeenschap

De Nederlandse MSX-cultuur werd groter dan de verkoopcijfers alleen doen vermoeden. Rond de machines ontstond een netwerk waarin bezitters kennis en software uitwisselden.

Tijdschriften als MSX Computer Magazine en MSX Club Magazine publiceerden nieuws, tests, cursussen en lange programmalistings. Lezers leerden niet alleen welke spellen de moeite waard waren, maar ook hoe geheugenbanken, sprites en diskdrives werkten. De computer werd zo minder een gesloten consumentenproduct en meer een apparaat dat je stap voor stap kon doorgronden.

Gebruikersgroepen, clubdagen en computerbeurzen vormden de sociale infrastructuur. Daar werden tips gegeven, programma’s geruild, uitbreidingen gedemonstreerd en problemen opgelost die in de handleiding niet voorkwamen. Omdat verschillende merken dezelfde basis deelden, kon een Philips-bezitter zonder veel uitleg naast iemand met een Sony of Panasonic gaan zitten.

Juist in Nederland bleef die gemeenschap lang actief. Toen winkels hun aandacht al naar Amiga’s en pc’s verlegden, verschenen er nog steeds diskmagazines, eigen hardwareprojecten en nieuwe software. MSX was daardoor niet alleen een productlijn van Philips, maar ook een cultuur die zich gedeeltelijk onafhankelijk van de fabrikant kon voortzetten.

06 / MSX2 en New Media Systems

Meer kleur, diskettes en serieuze ambities

MSX2 uit 1985 behield de Z80 en de compatibiliteit met bestaande software, maar de Yamaha V9938-videochip bracht hogere resoluties, meer kleuren en veel meer videogeheugen. Philips gebruikte die sprong voor een brede nieuwe reeks.

  1. VG-8235

    Een alles-in-één MSX2 met ingebouwde 3,5-inchdiskdrive, 128 KB RAM en een opvallend kantelbaar toetsenbord.

  2. NMS 8245

    Onder de naam New Media Systems kreeg de compacte Philips-lijn een zakelijker uitstraling en een ingebouwde diskdrive.

  3. NMS 8250 en 8255

    Desktopmodellen met los toetsenbord; de 8255 bood twee diskdrives en paste duidelijker op een serieuze werkplek.

  4. NMS 8280

    Het topmodel kon extern videobeeld digitaliseren en computerbeelden over video leggen—een vroege vorm van betaalbare multimedia.

MSX werd niet de wereldstandaard waarop de initiatiefnemers hadden gehoopt. In de Verenigde Staten brak het systeem nauwelijks door en in delen van West-Europa waren de Commodore 64 en ZX Spectrum al stevig gevestigd. In Japan, Nederland, Spanje, Brazilië en enkele andere markten kreeg het echter een toegewijde gebruikersbasis.

Na MSX2 volgden MSX2+ en de snellere MSX turboR, maar die bleven vrijwel geheel Japans. Philips stopte aan het eind van de jaren tachtig met nieuwe MSX-computers. De standaard zelf bleek taaier dan de fabrikanten: emulators, FPGA-systemen, nieuwe cartridges en nog altijd actieve gebruikers houden de machines levend.

Daarmee is MSX vooral de geschiedenis van een idee dat zijn tijd vooruit was. Tegenwoordig vinden we het vanzelfsprekend dat software niet aan één computermerk vastzit. In 1983 was een plank vol verschillende machines waarop dezelfde cartridge werkte een kleine revolutie.

07 / Bronnen & verder lezen

Verder ontdekken

Beeldverantwoording