Spelcomputer 06 / 1982
ColecoVision:
de speelhal in de huiskamer
Coleco beloofde niet zomaar nieuwe spellen, maar de sensatie van de speelhal thuis. Met Donkey Kong in de doos, krachtige standaardchips en een rij uitbreidingen werd de ColecoVision de kortstondige ster van 1982.
01 / Nog één keer de markt in
Een speelgoedfabrikant zag dat de volgende thuisconsole op speelhalspellen moest lijken
Coleco had in de jaren zeventig al miljoenen eenvoudige Telstar-spelcomputers gebouwd. Toen die Pong-markt instortte, trok het bedrijf zich terug. In 1981 waagde het een nieuwe poging — nu met verwisselbare cartridges, kleur en een veel scherper idee van wat spelers wilden zien.
Atari verkocht het grootste aanbod, Mattel zette in op sport en strategie. Coleco koos een derde positie: herkenbare speelhalmachines zo overtuigend mogelijk naar de televisie vertalen. De reclameleus the arcade quality video game system maakte van technische gelijkenis een verkoopargument.
De zwarte behuizing was breed en druk. Bovenop lagen twee controllers in verzonken vakken; daarnaast zat de cartridgesleuf. Achter een klep aan de voorzijde wachtte de Expansion Module Interface — een opening die beloofde dat het systeem later iets anders kon worden.
De Noord-Amerikaanse introductie volgde in augustus 1982 voor ongeveer 175 dollar. Buiten Noord-Amerika bracht CBS Electronics het systeem vanaf 1983 als CBS ColecoVision uit.
02 / De aap in de doos
Donkey Kong veranderde de meegeleverde cartridge in een demonstratie
Nintendo’s speelhalhit uit 1981 was perfect voor Coleco: onmiddellijk herkenbaar, kleurrijk en technisch lastig genoeg om een verschil met oudere consoles zichtbaar te maken. Coleco-topman Arnold Greenberg besloot de cartridge niet los als dure hit te verkopen, maar bij iedere console mee te leveren.
Het origineel wisselde tussen vier afzonderlijke uitdagingen.
Niet volledig, maar herkenbaarder en rijker dan eerdere huiskamerconversies.
Systemen verkocht tegen Kerstmis 1982; begin 1983 passeerde de verkoop één miljoen.
De ontbrekende cementfabriek en vereenvoudigingen deden weinig af aan het effect. Mario, de tonnen, ladders en staalconstructies waren zichtbaar dezelfde wereld als in de speelhal. Donkey Kong gaf de nieuwe console iets wat een lijst specificaties niet kon leveren: een vergelijking die iedereen in enkele seconden begreep.
03 / Standaardchips, slim gecombineerd
De Z80A en Texas Instruments-chips maakten kleurrijke, beweeglijke schermen betaalbaar
Coleco bouwde de machine grotendeels uit verkrijgbare onderdelen. Dezelfde technische familie zou kort daarna terugkomen in de Sega SG-1000 en, met een andere geluidschip, in MSX-computers. Die systemen zijn niet compatibel, maar hun verwantschap verklaart waarom conversies soms relatief direct waren.
Een bekende 8-bits processor voor spelcode en besturing.
Zestien kleuren, tegelgraphics en maximaal 32 sprites.
Drie toonkanalen en één ruisgenerator voor muziek en effecten.
Weinig werkgeheugen, maar een royale afzonderlijke videobuffer.
De beeldchip kon niet onbeperkt sprites tegelijk tonen — per beeldlijn waren er vier beschikbaar — maar bood ontwikkelaars een veel bruikbaarder basis dan de extreem tijdkritische Atari 2600. Figuren, doolhoven en vaste achtergronden hoefden niet regel voor regel door de processor te worden opgebouwd.
De kracht zat daarom minder in één spectaculaire maatstaf dan in balans. Processor, video en geluid waren voorspelbaar genoeg om speelhalontwerpen in compacte cartridges van 8 tot 32 KB opnieuw op te bouwen.
04 / Pook, toetsen en overlays
De controller combineerde arcadebeweging met de toetsenmode van zijn tijd
Een korte joystick zat boven een numeriek toetsenveld; twee actieknoppen lagen aan de zijkanten. Bedrukte overlays konden cijfers in spelcommando’s veranderen. Het leek modern en veelzijdig, maar ergonomisch was het een compromis.

Alles onder één hand
- Korte pook
Acht richtingen, maar weinig hefboom en dus vermoeiend bij snelle arcadeactie.
- Twaalf toetsen
Cijfers, sterretje en hekje voor keuzes en aanvullende functies.
- Twee zijknoppen
Afzonderlijke acties voor schieten, springen of versnellen.
De overeenkomst met Intellivision is duidelijk: ook daar lagen bedrukte overlays boven een toetsenveld. Coleco koppelde dat idee echter aan een gewone digitale pook. Bij ingewikkelde spellen werkte het toetsenveld goed; bij lange sessies bleven de stugge joystick en zijknoppen het zwakste deel van een verder overtuigend systeem.
05 / Een speelhalcatalogus
Zaxxon, Lady Bug en Venture gaven de console een herkenbaar eigen repertoire
Atari bezat de rechten op veel van de grootste speelhalnamen. Coleco zocht daarom doelgericht bij andere makers en licentieerde machines van Sega, Universal, Exidy en Stern. Daardoor ontstond geen verzameling tweede keuzes, maar een eigen dwarsdoorsnede van de vroege jaren tachtig.
Zaxxon
Isometrisch vliegen met hoogte, schaduwen en muren die ruimtelijk overtuigden.
Lady Bug
Een doolhof waarin draaipoortjes routes en achtervolgingen voortdurend veranderen.
Venture
Korte kamers vol monsters, buit en nerveuze terugtochten naar de uitgang.
Turbo
Een snel racespel dat samen met een stuur en gaspedaal werd verkocht.
Mouse Trap
Doolhofactie met deuren, honden en een eigen ritme naast Pac-Man.
Donkey Kong Jr.
Klimmen langs lianen bewees dat het Nintendo-akkoord meer dan één hit opleverde.
Niet ieder spel hoefde uit een speelhal te komen. Smurf: Rescue in Gargamel’s Castle gebruikte grote stripfiguren en horizontale schermen; WarGames vertaalde de film niet letterlijk, maar werd een opmerkelijk strategiespel over een netwerk van bedreigde steden.
06 / Expansion Module #1
De uitbreiding speelde Atari-cartridges omdat er feitelijk een Atari-achtige console in zat
Coleco presenteerde compatibiliteit als een uitbreiding van de ColecoVision-bibliotheek. Technisch voerde de hoofdconsole de cartridges echter niet uit. De module bevatte de benodigde 2600-achtige elektronica, schakelaars en controllerpoorten en gebruikte de ColecoVision voor voeding en uitvoer.
Atari klaagde Coleco eind 1982 aan wegens patentschending. In maart 1983 bereikten de bedrijven een schikking: Coleco werd licentiehouder onder Atari’s patenten en betaalde royalty’s. De module bleef te koop en vormde ook de basis voor Coleco’s losse Gemini-systeem.
Het was een agressieve zet. Een koper hoefde een bestaande stapel Atari-cartridges niet af te schrijven en kreeg naast Coleco’s nieuwe spellen meteen toegang tot de grootste thuisbibliotheek van dat moment.
07 / Sturen, rollen en superactie
Per spelgenre ontwierp Coleco een ander bedieningsapparaat
Expansion Module #2 combineerde een stuurwiel met een los gaspedaal en werd geleverd met Turbo. Een controller in een houder zorgde voor de actieknoppen. De pedaalstand was digitaal — gas of geen gas — maar de opstelling veranderde de woonkamer zichtbaar in een kleine cockpit.

Meer dan twee standaardcontrollers
De Roller Controller was een grote trackball voor onder meer Slither en Victory. De Super Action Controllers voegden een joystick, vier gekleurde vingerschakelaars, een numeriek veld en een snelheidsroller samen.
Het aanbod was spectaculair in folders, maar versnipperd in de praktijk: accessoires kostten extra, namen ruimte in en werden slechts door een beperkt aantal cartridges ondersteund.
08 / Expansion Module #3
De ADAM-computer maakte van de uitbreidingsbelofte een riskante omweg
Coleco kondigde in 1983 de ADAM aan als complete computer én als uitbreiding voor bestaande ColecoVision-bezitters. Met 64 KB RAM, toetsenbord, snelle cassettes en een daisywheelprinter leek het pakket opvallend compleet.
ColecoVision-spellen, tekstverwerking, BASIC, opslag en afdrukken in één systeem.
De computer was afhankelijk van de meegeleverde printer om überhaupt te kunnen werken.
Defecte eenheden, storingsgevoelige Digital Data Packs en retouren beschadigden het vertrouwen.
De problemen kwamen op het slechtst mogelijke moment. Goedkopere thuiscomputers vochten al een prijzenoorlog uit, terwijl de Amerikaanse consolemarkt kromp. Coleco had enorme voorraden, ontwikkelingskosten en marketing in één ingewikkeld product geconcentreerd.
ADAM was niet de enige oorzaak van Coleco’s terugtocht, maar versnelde die wel. De computer werd in januari 1985 geschrapt; later dat jaar verliet Coleco de videospellenmarkt.
09 / Een felle, korte boog
In drie jaar van doorbraak naar afscheid
De ColecoVision verscheen op het hoogtepunt van de tweede generatie en werd vrijwel meteen geraakt door de Amerikaanse marktcrisis.
Coleco Telstar
Coleco betreedt de markt met een reeks Pong-achtige thuissystemen.
ColecoVision
De console verschijnt met Donkey Kong en een catalogus vol arcadeconversies.
Meer dan 500.000
De verkoop overtreft de verwachtingen in het eerste kerstseizoen.
Een miljoen en ADAM
Het succes piekt, maar Coleco verlegt geld en aandacht naar een thuiscomputer.
De terugval
Na de marktcrash dalen de kwartaalverkopen sterk en blijven winkels met voorraad zitten.
Einde productie
Coleco schrapt ADAM en trekt zich later dat jaar uit videospellen terug.
10 / Bronnen & verder lezen
Verder kijken
- 8bitworkshop — ColecoVision-hardwaredocumentatie
- ColecoVision — geschiedenis van de console en ADAM
- ColecoVision Zone — console-overzicht en introductiecatalogus
- The New York Times — Atari–Coleco-schikking (12 maart 1983)
- Coleco — ColecoVision Owner’s Manual (1982)
- Coleco — ColecoVision Game Catalog (1982)
Beeldverantwoording
ColecoVision met controllers — Evan-Amos / OliverGalvin, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
ColecoVision-controller — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Expansion Module #1 — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Expansion Module #2 — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP