Spelcomputer 02 / 1976

Fairchild Channel F:
een nieuw spel in één klik

Voor de Channel F hoorde een spel bij het apparaat. Fairchild maakte software verwisselbaar: je kocht één console en daarna losse cartridges. Dat eenvoudige idee bepaalde de consolemarkt voor tientallen jaren.

Een Fairchild Channel F uit 1976 met twee zwarte controllers
02 / Fairchild Channel FDe eerste console met ROM-cartridges
Introductie1976
ProcessorFairchild F8
SpellenVerwisselbare Videocarts
BedieningDuwen · trekken · draaien

01 / De console wordt een platform

Na ieder uitgespeeld spel bleef de machine bruikbaar

De eerste generatie spelcomputers was een verzameling gesloten apparaten. Wie een andere selectie spellen wilde, had meestal andere hardware nodig. In november 1976 veranderde de Fairchild Video Entertainment System die logica.

Een gele cassette bevatte echte programmacode in een ROM-chip. Steek een andere Videocart in de sleuf en dezelfde machine werd een schietspel, kaartspel, racespel of tekenprogramma. Het was geen schakelkaart zoals bij de Magnavox Odyssey: het programma zelf verhuisde mee.

Fairchild hernoemde het apparaat in 1977 tot Channel F, waarbij de F voor Fun stond. Achter die vriendelijke naam zat een nieuw verdienmodel: de console was het beginpunt en losse software hield hem interessant.

Dat model werd later vanzelfsprekend bij Atari, Nintendo, Sega en vrijwel ieder ander consolemerk. De Channel F was de eerste die het als consumentenproduct in de huiskamer bracht.

02 / Project RAVEN

Het idee begon bij Alpex en moest bij Fairchild tegen de huiskamer kunnen

Wallace Kirschner en Lawrence Haskel van Alpex Computer Corporation bouwden een prototype met verwisselbare software. Project RAVEN was vernieuwend, maar nog te kwetsbaar en te ingewikkeld voor dagelijks gebruik.

Fairchild zag in 1975 de mogelijkheden. Jerry Lawson, hoofd engineering en hardware van de nieuwe videogamedivisie, kreeg de leiding over het team dat RAVEN tot een verkoopbaar product moest maken. Ron Smith en industrieel ontwerper Nick Talesfore waren belangrijke teamleden.

De opgave ging verder dan een werkend elektronisch schema. De printplaat moest goedkoper, de bediening eenvoudiger en de cartridge veilig genoeg worden om door kinderen en volwassenen vaak te worden verwisseld. Lawson en zijn collega’s vervingen de oorspronkelijke processor door Fairchilds eigen F8 en ontwierpen een complete productfamilie rond de console.

AlpexVerwisselbare software

Kirschner en Haskel bouwen het RAVEN-prototype rond losse ROM-printplaten.

FairchildRobuuste techniek

Lawsons team maakt de elektronica, aansluiting en bediening geschikt voor thuis.

1976Een nieuw producttype

Console en spel worden twee afzonderlijke aankopen.

03 / Een programma in geel plastic

De cartridge moest eenvoudig lijken en technisch betrouwbaar zijn

Voor de gebruiker was de handeling klein: druk op de ejectknop, haal de ene Videocart eruit en plaats de volgende. Achter die beweging zat zorgvuldig productontwerp.

Achterzijde van een gele Fairchild Channel F-cartridge met zichtbare aansluitcontacten
VIDEOCART

Software werd een tastbaar voorwerp

Nick Talesfore liet zich voor de vorm inspireren door de 8-trackcassette. Een veerbelast klepje beschermde de elektronica wanneer de cartridge buiten de console lag.

De opvallend gele behuizing en kleurrijke dozen maakten ieder spel herkenbaar in de winkel en thuis op de plank.

De ROM-chip bewaarde de spelcode zonder stroom. Daardoor hoefde de console niet alle mogelijke spellen vooraf te kennen. Nieuwe cartridges konden later verschijnen — de hardware kreeg als het ware na aankoop nieuwe mogelijkheden.

04 / Een microprocessor in de huiskamer

De F8 maakte spellen tot software in plaats van vaste bedrading

De Channel F was niet alleen de eerste console met programmeerbare cartridges, maar ook de eerste commerciële spelcomputer voor thuis die rond een microprocessor was gebouwd.

De Fairchild F8 draaide op ongeveer 1,79 MHz. De machine had 64 scratchpadregisters en apart videogeheugen voor een beeldraster van 128 bij 64 punten, waarvan niet alles zichtbaar was. Dat klinkt uiterst bescheiden, maar programma’s konden nu beslissingen nemen, spelregels uitvoeren en een computergestuurde tegenstander aansturen.

F8voert de spelcode uit
Videocartbepaalt welk spel draait
Beeldgeheugenbouwt het speelveld op
Consoleluidsprekermaakt eenvoudige pieptonen

05 / Een controller met acht bewegingen

De handgreep was joystick, draaiknop en actieknop tegelijk

De smalle controller zag eruit als een handvat met bovenop een driehoekige knop. Hij kon veel meer dan links en rechts bewegen.

↕Duwen en trekken

De knop bewoog omhoog en omlaag in de behuizing.

↔Kantelen

Vier richtingen bestuurden figuren over het scherm.

↻Draaien

Een draai veranderde bijvoorbeeld de hoek van een slagbat.

●Indrukken

De volledige knop werkte ook als actieknop.

Dat leverde een uitzonderlijk veelzijdige bediening op, maar ook een steile leercurve. Bij Hockey kon een speler tegelijk bewegen en de hoek van zijn slagvlak verdraaien. De controller voelde daardoor anders dan de eenvoudige paddles van Pong-machines én anders dan de joysticks die Atari later populair maakte.

06 / Hockey, Tennis en een gele spelbibliotheek

Twee spellen zaten ingebouwd; de rest kwam uit de sleuf

Hockey en Tennis stonden in de console zelf. De Videocarts voegden onder meer Video Blackjack, Spitfire, Space War, Drag Race en educatieve spellen toe.

1     3128 × 64 beeldpunten · eenvoudige kleurvlakken

De graphics waren sober en de geluiden kwamen uit een luidspreker in de console. Toch kon de Channel F iets wat veel eerdere thuisspellen niet konden: een mens tegen de computer laten spelen. Niet voor ieder spel was dus een tweede persoon nodig.

De bibliotheek bleef klein. Fairchild en later Zircon brachten slechts enkele tientallen Videocarts uit, waarvan sommige meerdere spellen bevatten. De variatie bewees het concept, maar was niet groot genoeg om de latere concurrentie af te houden.

07 / Een voorsprong van één jaar

Atari nam het cartridge-idee over en bouwde de grotere wereld

Toen Atari in 1977 de Video Computer System uitbracht, was Fairchild technisch de pionier. Maar pionieren is niet hetzelfde als de markt winnen.

De Atari VCS bood beweeglijker graphics, een herkenbaardere joystick en steeds meer spellen. Atari had bovendien een sterkere band met de speelhal: versies van bekende arcadehits maakten duidelijk waarom gezinnen de machine wilden hebben.

Fairchild verkocht volgens The Henry Ford ongeveer 300.000 exemplaren in de eerste periode, maar de Channel F verdween naast de explosieve groei van Atari steeds verder uit beeld. In 1979 gingen de rechten naar Zircon, dat de compactere Channel F System II uitbracht.

De compactere Fairchild Channel F System II met afneembare controllers
De Channel F System II kreeg een compactere behuizing, afneembare controllers en geluid via de televisie.

08 / De gele lijn

Van kwetsbare printplaat naar het model voor de consolemarkt

De Channel F was kort een product op de markt, maar zijn belangrijkste idee bleef veel langer bestaan.

  1. Project RAVEN

    Wallace Kirschner en Lawrence Haskel ontwikkelen bij Alpex een prototype met verwisselbare ROM-software.

  2. Fairchild stapt in

    Jerry Lawson en zijn team beginnen het concept geschikt te maken voor massaproductie.

  3. Presentatie

    Fairchild toont de Video Entertainment System op de Consumer Electronics Show.

  4. In de winkel

    De eerste spelcomputer met verwisselbare ROM-cartridges verschijnt in Noord-Amerika.

  5. Channel F

    De nieuwe naam moet het plezier benadrukken; ondertussen verschijnt de Atari VCS.

  6. System II

    Zircon neemt de rechten over en moderniseert de machine.

09 / Bronnen & verder lezen

Verder kijken

Beeldverantwoording

Fairchild Channel F — Evan-Amos, CC BY-SA 3.0; verkleind en omgezet naar WebP
Channel F-cartridge — Schnurrikowski, CC BY-SA 4.0; bijgesneden, verkleind en omgezet naar WebP
Channel F System II — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP