Homecomputers / Hoofdstuk 02

Commodore:
van PET tot huiskamerimperium

Commodore zette eerst een complete computer op het bureau, vocht zich daarna een weg naar miljoenen huiskamers en propte de ervaring ten slotte in een koffer.

Een Commodore PET 2001 met ingebouwd beeldscherm, cassetterecorder en toetsenbord
01 / PET 2001Alles-in-één
PET1977
Commodore 641982
Geheugen C6464 KB
SX-641984

01 / De PET

De computer als compleet voorwerp

In 1977 leek de Commodore PET 2001 minder op een hobbybouwdoos dan op een machine die uit de toekomst was aangekomen. Beeldscherm, toetsenbord, computer en cassetteopslag vormden één doelbewust ontworpen geheel.

Commodore had naam gemaakt met schrijfmachines en rekenmachines. Toen concurrentie de markt voor calculators ontwrichtte, koos Jack Tramiel voor verticale integratie: Commodore nam in 1976 chipfabrikant MOS Technology over. Daarmee kreeg het bedrijf zowel de goedkope 6502-processor als ingenieur Chuck Peddle binnen.

De PET gebruikte die 6502 op ongeveer 1 MHz en verscheen aanvankelijk met 4 of 8 KB geheugen. Het kleine monochrome scherm toonde tekst en PETSCII-tekens. Met de ingebouwde Datasette kon je eenvoudig programma’s bewaren, al maakte het kleine toetsenbord met calculatorachtige toetsen langdurig typen minder aantrekkelijk.

De eerste PET hoorde bij het beroemde drietal van 1977, samen met de Apple II en de TRS-80. Waar Apple kleur en uitbreidingsmogelijkheden benadrukte, draaide het bij de PET vooral om integratie. De stalen kast en alles-in-één-constructie maakten latere modellen bijzonder geschikt voor scholen en bedrijven. In Europa werden ze vaak onder de naam CBM verkocht, omdat Philips hier de merkrechten op PET bezat.

02 / De C64

De machine die de prijzenoorlog won

De Commodore 64 verscheen in 1982 voor 595 dollar. Hij combineerde 64 KB geheugen met beeld- en geluidstechniek die zich kon meten met veel duurdere computers.

Een Commodore 64 in het bekende broodtrommelmodel, schuin van voren gezien
Commodore 64, 1982In de afgeronde ‘broodtrommel’ zat de complete computer onder het toetsenbord. Met een televisie, cassetterecorder of diskdrive was de opstelling compleet.

De VIC-II-videochip zorgde voor kleur, soepel scrollen en sprites. De SID-chip gaf programmeurs drie expressieve geluidskanalen en filters. Die chips maakten van de C64 een formidabele spelcomputer, maar hij draaide ook tekstverwerkers, educatieve software, muziekprogramma’s en de grafische omgeving GEOS.

Commodore maakte veel chips zelf, verkocht computers via gewone winkelketens en verlaagde de prijzen keer op keer. De prijzenoorlog die volgde, beschadigde concurrenten en soms ook Commodore zelf, maar gaf de C64 een enorm bereik. Schattingen van het verkochte aantal lopen uiteen; zijn status als bestverkochte afzonderlijke computermodel vormt hoe dan ook de kern van de legende.

PET / 1977Commodore 64 / 1982
Stalen alles-in-één-kastToetsenbordcomputer voor de televisie
Monochrome tekst en PETSCIIKleur, sprites en SID-geluid
4 of 8 KB in het eerste modelStandaard 64 KB
Sterk op scholen en in bedrijvenGames, slaapkamers en massaverkoop

03 / Waarom de C64 ertoe deed

Een platform, een cultuur en dat bekende blauwe scherm

  1. 01

    Techniek werd betaalbaar

    Eigen chips en scherpe prijzen brachten goede graphics, geluid en 64 KB geheugen binnen bereik van een enorm publiek.

  2. 02

    Software reisde overal heen

    Games op cassette en diskette verspreidden zich via winkels, clubs, schoolpleinen en gekopieerde verzamelingen.

  3. 03

    Gebruikers werden makers

    De BASIC-prompt nodigde uit tot experimenteren. Games, demo’s, muziek en thuis geprogrammeerde software maakten eigenaars tot deelnemers.

04 / De SX-64

Een Commodore 64 voor onderweg

De SX-64 veranderde de vertrouwde homecomputer in een spectaculaire ‘sjouwbare’ machine: een koffer van metaal en kunststof met een kleurenscherm van vijf inch, ingebouwde 5¼-inch-diskdrive en afneembaar toetsenbord.

Een werkende Commodore SX-64 met klein kleurenscherm, diskdrive en los toetsenbord
Commodore SX-64, 1984Voor vervoer klikte het toetsenbord voor de computer; het handvat diende ook als standaard. Op het scherm draait de game Little Computer People uit 1985.

De SX-64 werd in 1983 aangekondigd en bereikte kopers rond de jaarwisseling van 1983 op 1984. Hij geldt algemeen als de eerste draagbare computer met kleurenscherm. ‘Draagbaar’ was betrekkelijk: het apparaat woog ongeveer 10,5 kilo en had geen accu, zodat er altijd een stopcontact nodig was.

Vanbinnen bleef de machine grotendeels compatibel met de C64. De draagbaarheid vroeg wel om compromissen. Het kleine scherm was geschikter voor games en demonstraties dan voor lange werksessies, de aansluitingen voor cassette en antenne verdwenen en de introductieprijs van 995 dollar lag ver boven die van een gewone C64. Een massasucces werd hij nooit, maar weinig computers verbeelden het technologische zelfvertrouwen van de vroege jaren tachtig zo sterk.

05 / Meer dan drie iconen

Commodore in sneltreinvaart

PET, C64 en SX-64 vertellen maar een deel van het verhaal. Commodore bewoog telkens tussen lage prijzen, ambitieuze hardware en harde interne conflicten.

  1. Begin van Commodore

    Jack Tramiel richt het bedrijf op in Toronto. Eerst draait het om schrijfmachines, later om rekenmachines.

  2. MOS Technology

    De maker van de goedkope 6502 wordt onderdeel van Commodore en levert de technische basis voor de computertak.

  3. VIC-20

    Een kleurrijke, relatief goedkope homecomputer vergroot het publiek en maakt de winkelmarkt rijp voor de C64.

  4. C128 & Amiga

    De C128 bouwt voort op de 8-bitlijn, terwijl de Amiga 1000 een veel krachtiger 16/32-bittijdperk opent.

  5. Amiga 500

    Een betaalbaardere Amiga wordt in Europa een favoriet voor games, graphics, animatie en muziek.

  6. Faillissement

    Na jaren van directiewisselingen, gemiste kansen en verslechterende financiën sluit Commodore International.

06 / Bronnen & verder lezen

Ontdek meer

Beeldverantwoording