Spelcomputer 10 / 1987–1994

PC Engine / TurboGrafx-16:
kleine machine, groot verhaal

In Japan paste zij bijna onder een vel papier. In Amerika werd dezelfde techniek in een veel grotere zwarte kast gezet en kreeg zij een ‘16’ in haar naam. NEC en Hudson verkochten niet één console, maar twee ideeën over wat kracht eruit moest zien.

JAPAN / 1987Witte Japanse PC Engine met controller
14 × 14 cmCompact zonder verontschuldiging
VS / 1989Zwarte Amerikaanse TurboGrafx-16 met TurboPad
Een grotere buitenkantDezelfde kern, andere boodschap
Japanse introductie30 oktober 1987
ProcessorHuC6280 · 7,16 MHz
Geheugen8 KB RAM · 64 KB VRAM
SoftwareHuCard · CD-ROM²

01 / Een ongewoon verbond

De chip kwam van een spelbedrijf; de fabriek van een computergigant

Hudson Soft kende de Famicom van binnenuit. Het maakte spellen, ontwierp eigen chips en experimenteerde op MSX-computers al met platte Bee Cards. NEC kende halfgeleiders, beeldschermen en de succesvolle PC-88- en PC-98-computers — maar nog niet de huiskamerconsole.

HUDSON SOFTSpelgevoel en silicium

Een ontwikkelaar die wist welke beperkingen programmeurs hinderden en die haar grafische ontwerpen aan een hardwarepartner kon aanbieden.

NEC HOME ELECTRONICSProductie en bereik

Een elektronicaconcern met geld, componentenkennis en een naam die ‘PC Engine’ geloofwaardig liet klinken.

Dat verschil in afkomst werd de kracht van het apparaat. De PC Engine was geen console waaraan later spellen werden toegevoegd; zij ontstond als onderhandeling tussen mensen die software maakten en mensen die hardware op schaal konden bouwen.

02 / Eén moederbord, twee lichamen

Amerika vertrouwde een kleine console niet

De oorspronkelijke PC Engine was opvallend zelfverzekerd: wit, vierkant en kleiner dan veel spelverpakkingen. Zij hoefde geen computer of videorecorder na te bootsen. De Amerikaanse markttesters lazen die compactheid anders. Klein kon daar goedkoop, licht of onbelangrijk betekenen.

De compacte witte PC Engine
PC ENGINEWit · rood · zichtbaar compact
De grotere zwarte TurboGrafx-16
TURBOGRAFX-16Zwart · oranje · technisch gespierd

NEC plaatste de elektronica daarom in een uitgerekte zwarte behuizing en veranderde de naam. ‘Turbo’ beloofde snelheid, ‘Grafx’ maakte beeldtechniek tot merk en ‘16’ zette de machine naast de nieuwe generatie. De aanpassing vertraagde de introductie tot 1989 — precies toen Sega’s werkelijk 16-bits Genesis de Amerikaanse vergelijking bepaalde.

03 / Acht plus zestien is geen generatie

Het getal op de doos was marketing, maar niet volledig uit de lucht gegrepen

De HuC6280 is een snelle 8-bits processor uit de 65C02-familie. Voor het beeld werkte hij samen met twee chips met 16-bits gegevenspaden: de HuC6270 Video Display Controller en de HuC6260 Video Color Encoder. Dat leverde geen nette rekensom op, wel een ongewoon evenwicht.

CPUHuC6280

8-bit · maximaal 7,16 MHz · zes geluidskanalen

VDCHuC6270

Sprites, tegels, scrolling en toegang tot 64 KB videogeheugen

VCEHuC6260

Kleurcodering uit een palet van 512 mogelijkheden

De machine kon veel kleurrijke sprites op het scherm zetten, maar had slechts 8 KB algemeen werkgeheugen. Juist dat contrast maakt de techniek interessanter dan het etiket ‘8-bit’ of ‘16-bit’. De PC Engine was een doelgerichte speelmachine: sober waar de spelcode woonde, ruim waar het bewegende beeld werd opgebouwd.

04 / Het spel als kaart

De HuCard liet een cartridge bijna verdwijnen

Geen dikke cassette met een lege kunststof schaal, maar een stevige kaart ter grootte van een bankpas. De contacten bleven zichtbaar en de opdruk droeg het spel. Wanneer de aan-uitknop naar rechts schoof, blokkeerde een mechanisme de kaart zodat zij niet onder spanning verwijderd kon worden.

HEHuCARDPROGRAM CARD
38 CONTACTEN

Een drager die bij de console paste

De witte kaart en de witte PC Engine vormden één compact object. Voor Noord-Amerika heette hetzelfde formaat TurboChip en werden acht aansluitingen omgelegd, zodat Japanse en Amerikaanse kaarten niet rechtstreeks uitwisselbaar waren.

Het formaat was niet alleen elegant. Kleine kaarten waren licht om te vervoeren, snel te verwisselen en gaven winkels een heel ander schapbeeld dan de grote NES-dozen.

05 / Eén poort, vijf spelers

De soberste aansluiting leidde tot de drukste bank

Op de voorkant zat maar één controllerpoort. Voor twee of meer spelers was een TurboTap of MultiTap nodig. Dat leek eerst een besparing, maar Hudson veranderde het tussenstuk in een sociale identiteit: maximaal vijf gamepads aan één console.

ⅠⅡⅢⅣⅤ

Bomberman maakte het overzichtelijkste bewijs. Vier of vijf figuren, één doolhof en bommen die allianties binnen seconden nutteloos maakten. De techniek zat niet alleen in de console, maar in de menselijke drukte ervoor.

Dungeon Explorer gebruikte dezelfde uitbreiding anders: geen korte arena, maar een gezamenlijk avontuur. Daarmee werd een ogenschijnlijk ontbrekende tweede poort de aanleiding voor iets wat veel concurrenten niet boden.

06 / De speelhaltest

R-Type maakte de kleine doos geloofwaardig

De eerste kopers hoefden geen specificatietabel te begrijpen. Zij hoefden alleen Irems enorme ruimteschip, golvende vijanden en Force-bol op een huiskamertelevisie te zien. De Japanse PC Engine-versie van R-Type werd over twee HuCards verdeeld, maar behield genoeg van de speelhal om als demonstratie te werken.

VERTAAL

R-Type

Geen perfecte kopie, wel het moment waarop formaat en vermogen spectaculair uit elkaar liepen.

VERSNEL

Gunhed / Blazing Lazers

Veel projectielen, snelle scrolling en power-ups maakten de verticale shooter bijna een thuistaal.

VERFIJN

Soldier-serie

Hudsons Caravan-wedstrijden maakten korte scoreaanvallen tot publiek evenement en ontwerpnorm.

De console werd daardoor sterk met shoot-’em-ups geassocieerd. Niet omdat de hardware slechts één genre aankon, maar omdat schutters haar sterke punten onmiddellijk zichtbaar maakten: kleur, sprites, snelheid en helder leesbare patronen.

07 / Een toekomst naast de console

In 1988 werd de cd-rom een spelonderdeel

Het Japanse CD-ROM² System verscheen op 4 december 1988. De speler lag niet in de console, maar in een eigen Interface Unit waar de kleine PC Engine op vastklikte. Een System Card in de HuCard-sleuf bevatte de software om schijf en machine met elkaar te laten praten.

01PC EngineRekent en tekent
02Interface UnitVerbindt en buffert
03CD-ROM²Leest muziek en data

De vroege spellen waren nog zoekende. Meer opslagruimte betekende niet automatisch beter ontwerp; soms leverde zij vooral lange intro’s en wachttijd op. Maar Ys Book I & II liet horen wat er veranderde: gesproken scènes, gearrangeerde muziek en een langer avontuur dat niet meer in de economie van een kleine ROM hoefde te passen.

08 / De console wordt een familie

‘PC Engine’ werd minder een kast dan een compatibiliteitsbelofte

NEC en Hudson bleven de basis opnieuw verpakken: CoreGrafx met composietbeeld, de draagbare GT, de opgeschroefde SuperGrafx en uiteindelijk Duo-modellen met ingebouwde cd-speler. Voor liefhebbers was het een rijk ecosysteem; voor kopers kon het een woordenboek van uitbreidingen worden.

De Duo was de elegantste oplossing voor een probleem dat NEC zelf had opgebouwd: losse speler, interface, systeemkaart en versies van die systeemkaart. De console liep technisch vooruit, maar liet ook vroeg zien hoe een uitbreidbaar platform in fragmentatie kan veranderen.

09 / Vijf spellen, vijf functies

De catalogus vertelt meer als zij geen ranglijst wordt

ARCADEBEWIJSR-Type

Laat zien hoeveel bewegend beeld uit de compacte machine kwam.

REGIONAAL MASKERPC Genjin / Bonk

Dezelfde kaalkoppige held kreeg buiten Japan een nieuwe naam en merktaak.

SAMEN SPELENBomberman

Maakte van de MultiTap geen accessoire maar een reden om de console te bezitten.

CD-BELOFTEYs I & II

Combineerde twee rollenspellen met stem, muziek en opslagruimte.

LATE BLOEIDracula X

Toonde in 1993 hoe volwassen het Super CD-ROM²-formaat was geworden.

10 / Drie kaarten, drie werkelijkheden

Japan kreeg een hoofdrol, Amerika een moeilijke herintroductie en Nederland een importmachine

In Japan kwam de PC Engine vroeg genoeg om de Famicom uit te dagen en bouwde zij sterke steun van andere uitgevers op. In de Verenigde Staten begon de TurboGrafx-16 laat, met een onbekende verpakte titel en een naam die haar direct tegenover de Genesis zette.

JAPAN

Een levend platform

Veel modellen, sterke arcadeconversies, cd-spellen en een markt die de PC Engine als zelfstandige familie kende.

VERENIGDE STATEN

Groot lichaam, klein bereik

De vertraagde uitrol, beperkte lokalisatie en krachtige concurrentie maakten ‘Turbo’ geen vanzelfsprekende derde naam.

FRANKRIJK & BENELUX

Tussen officieel en import

Sodipeng verspreidde vanaf eind 1989 aangepaste Japanse machines met Franstalige documentatie. In Nederland bleef het systeem vooral iets van speciaalzaken en kenners.

Daardoor bestaat er ook hier geen enkel Europees verhaal. De geplande brede PAL-introductie van de Amerikaanse TurboGrafx liep vast, terwijl Japanse PC Engines via Frankrijk en de Benelux wel degelijk kopers bereikten. De console was aanwezig, maar zelden gewoon.

11 / Een platform in beweging

Zeven jaar van kaarten, schijven en nieuwe kasten

Dezelfde kern bleef bestaan terwijl bijna alles eromheen van vorm veranderde.

  1. Hudson × NEC

    Grafische chipkennis, spelervaring en productiecapaciteit worden één consoleproject.

  2. PC Engine

    De witte mini-console verschijnt in Japan met HuCards en één controllerpoort.

  3. CD-ROM²

    Optische opslag bereikt de spelcomputer als kostbare, modulaire uitbreiding.

  4. TurboGrafx-16

    De grotere Amerikaanse herverpakking start kort na Sega’s Genesis.

  5. CoreGrafx & SuperGrafx

    Eén verfijnt de basis; de ander probeert de grafische grens op te schuiven.

  6. PC Engine GT

    De HuCard-bibliotheek wordt draagbaar op een duur kleurenscherm.

  7. PC Engine Duo

    Console en Super CD-ROM²-speler komen samen in één behuizing.

  8. De laatste hardwarefase

    Arcade Card en Duo-RX rekken het platform op terwijl NEC de PC-FX voorbereidt.

12 / Bronnen & verder lezen

Verder kijken

Beeldverantwoording

PC Engine-set — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
TurboGrafx-16-set — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
PC Engine Duo — Evan-Amos, CC BY-SA 3.0; verkleind en omgezet naar WebP
PC Engine SuperGrafx — Evan-Amos, CC BY-SA 3.0; verkleind en omgezet naar WebP