Spelcomputer 12 / 1989–2003

Nintendo Game Boy:
de spelcomputer van de tussentijd

Vier tinten groen, vier AA-batterijen en twee rode knoppen veranderden niet hoe mooi spellen konden zijn, maar waar zij konden bestaan: achter in de auto, onder de dekens, op het perron en naast iemand met een Link Cable.

Originele grijze Nintendo Game Boy DMG-01 van voren
DMG-01Dot Matrix Game · 1989
Japanse introductie21 april 1989
Beeld160 × 144 · vier tinten
Processor8-bit · 4,19 MHz
Energie4 × AA · circa 15 uur

01 / Tijd als platform

De echte concurrent van de Game Boy was geen andere console, maar nietsdoen

Thuisconsoles bezetten een televisie en vragen om een plek. De Game Boy bezette minuten: een autorit, een pauze, wachten op een afspraak. Nintendo bouwde geen kleine woonkamer, maar een apparaat voor tijd die nog geen bestemming had.

07:42Treinéén level
12:18Pauzeeen highscore
16:05Achterbanknog een stad
22:31Onder de dekennog vijf minuten

Daarom is ‘draagbaar’ eigenlijk een te zwak woord. Een apparaat kan verplaatsbaar zijn en toch te zwaar, te kwetsbaar of te hongerig naar stroom om werkelijk beschikbaar te blijven. De Game Boy werd succesvol omdat scherm, behuizing, software en batterijen samen één belofte deden: je kunt nu spelen.

02 / Het batterijbudget

Mobiliteit werd ontworpen vanaf de achterkant

De Lynx en Game Gear konden kleur en verlichting tonen. De Game Boy vroeg eerst hoeveel speeluren vier gewone batterijen konden leveren. Dat energieplafond bepaalde de processor, het reflecterende scherm en uiteindelijk de hele ervaring.

Achterkant van de originele Game Boy met batterijvakken
4 × AADe achterkant als ontwerpbrief
LICHTKLEURSNELHEIDSPEELDUUR≈ 15 UUR

Niet het hoogste cijfer op de doos, maar minder reservebatterijen in de tas.

Dat was geen simpele keuze voor goedkope onderdelen. Het was systeemontwerp: een krachtiger onderdeel zou een groter batterijvak, meer gewicht of kortere speeltijd veroorzaken. Nintendo optimaliseerde niet één specificatie, maar de afstand tot het volgende stopcontact.

03 / Een scherm dat om de wereld vroeg

Geen achtergrondlicht betekende dat de omgeving onderdeel van het beeld werd

Het reflecterende lcd gebruikte omgevingslicht. In de zon kon het verrassend helder zijn; in een donkere kamer verdween het spel. Met het contrastwiel zocht de speler telkens opnieuw naar het juiste beeld.

DOT MATRIX WITH STEREO SOUND160 × 144

Vier tinten, geen kleur en bij beweging zichtbare nalichtende pixels.

Ontwikkelaars reageerden met duidelijke silhouetten, grote gezichten en patronen die ook zonder kleur betekenis hielden. Het trage lcd kon beweging laten ‘smeren’; sommige spellen gebruikten dat effect zelfs om tussenbeelden en transparantie te suggereren. De groene waas was tegelijk beperking, materiaal en beeldtaal.

04 / De onderdelen kiezen de houding

De verticale vorm ontstond van binnen naar buiten

Ontwerper Satoru Okada dacht aanvankelijk aan een horizontaal apparaat. Toen het team de onderdelen zo compact mogelijk rangschikte, bleek de staande vorm praktischer. De handen moesten zich aanpassen aan de printplaat, het scherm en de batterijen.

01Schermboven het zwaartepunt
02D-pad + A/Bonder de duimen
03Vier AA-cellenachter de handpalmen

Toch voelde het resultaat onmiddellijk begrijpelijk. Het kruis kwam uit Nintendo’s Game & Watch-reeks, Start en Select uit de NES, en de schuine A- en B-knoppen volgden de natuurlijke positie van de rechterduim. Een nieuwe categorie kon daardoor met een vertrouwd vocabulaire beginnen.

05 / Tetris vult precies wat beschikbaar is

Geen wereld om in te verdwijnen, maar een systeem dat elke wachttijd aannam

Tetris had geen groot scherm, kleur of lange introductie nodig. Een speelbeurt kon drie minuten duren of een uur. De regels pasten in het hoofd; de voortgang bestond uit vaardigheid, niet uit een verhaal dat je eerst moest hervatten.

1

Direct leesbaar

Zeven vormen, één put en geen taaldrempel.

2

Elastische duur

Een sessie groeit mee met de beschikbare minuten.

3

Herhaling zonder reset

Elke mislukking wordt kennis voor de volgende poging.

De beroemde bundel was daarom meer dan slimme verkoop. Tetris legde uit wat dit nieuwe apparaat voor tijd kon doen. Mario demonstreerde een Nintendo-wereld; vallende blokken demonstreerden draagbaarheid.

06 / Nederland accepteert het kleine scherm

De Game Boy werd geen tweede Walkman-paniek

Nederlandse kranten hadden de Walkman vaak beschreven als een hoofdtelefoonmuur tussen gebruiker en omgeving. Onderzoek naar Game Boy-berichtgeving tussen 1990 en 2000 laat iets anders zien: deze draagbare machine werd meestal zonder grote culturele angst ontvangen.

INTRODUCTIEƒ 199Nederlandse prijs in 1990
TEGEN 19981 miljoenverkochte Game Boys in Nederland
ERKENNING1991uitgeroepen tot Speelgoed van het Jaar

De verklaring zit mogelijk in het gebruik. Een hoofdtelefoon sluit geluid buiten; een Game Boy kon worden bekeken, doorgegeven en met een kabel verbonden. Ouders zagen bovendien een praktisch voordeel op lange autoritten. De handheld werd niet onzichtbaar, maar juist een herkenbaar onderdeel van de uitrusting van schoolgaande kinderen.

08 / Pokémon verandert de grammatica van de kabel

Van winnen van de ander naar iets aan de ander geven

Satoshi Tajiri zag in de kabel geen scoreverbinding, maar een route waar iets doorheen kon reizen. Pokémon Red en Green maakten ruilen noodzakelijk om de verzameling compleet te krijgen.

VANGéén cartridge

Een persoonlijke verzameling ontstaat.

RUILtwee spelers

Verschillende versies maken ontmoeting waardevol.

VERTELschoolplein

Geruchten en strategie reizen buiten het scherm verder.

Dat was een fundamentele omkering. De software gebruikte schaarste niet alleen om meer cartridges te verkopen, maar om bezit sociaal te maken. Zeven jaar na de Japanse introductie kreeg de oude hardware zo een tweede jeugd: niet door betere pixels, maar door een nieuw soort relatie.

09 / Spellen leren draagbaar denken

De beste Game Boy-spellen werden niet klein gemaakt; zij werden opnieuw geformuleerd

Een zwakke kopie van een consolegame benadrukte alles wat ontbrak. Sterke ontwerpen vroegen wat één klein scherm, beperkte knoppen en onderbreekbare tijd juist mogelijk maakten.

SUPER MARIO LAND

Bekend, maar niet gekrompen

Korte werelden, grote vormen en onverwachte schietlevels.

KIRBY’S DREAM LAND

Leesbaarheid als stijl

Een rond personage met een onmiddellijk herkenbaar silhouet.

LINK’S AWAKENING

Een wereld in kamers

Een groot avontuur opgedeeld in overzichtelijke schermen en opslaanbare voortgang.

WARIO LAND

Een eigen identiteit

Niet de draagbare versie van Mario, maar een zwaarder, hebzuchtiger ritme.

De cartridge bleef daarbij een klein fysiek geheugen. Sommige spellen brachten batterijopslag mee; andere konden in seconden worden verwisseld of uitgeleend. Het apparaat was persoonlijk, maar de bibliotheek circuleerde.

Naamloze grijze Nintendo Game Boy-cartridge
GAME PAKEen spel dat in een jaszak verdwijnt

10 / De bibliotheek overleeft haar behuizing

Nintendo veranderde het lichaam zonder het geheugen af te wijzen

De gekleurde Play It Loud!-modellen veranderden in 1995 eerst alleen de buitenkant. Game Boy Pocket werd in 1996 kleiner en zuiniger. De Japanse Game Boy Light voegde in 1998 verlichting toe; Game Boy Color bracht datzelfde jaar eindelijk kleur.

1989DMG-011996Pocket1998Color
Transparantpaarse Nintendo Game Boy Color
ATOMIC PURPLE / 1998Kleur zonder de oude cartridges te verlaten

De belangrijkste eigenschap bleef compatibiliteit. Een oude grijze cartridge werkte in de nieuwere Color; via de Super Game Boy kon zij zelfs terugkeren naar de televisie. De ‘Game Boy’ was daardoor minder één apparaat dan een afspraak: je verzameling mocht meeverhuizen.

11 / Een lang draagbaar decennium

Veertien jaar waarin dezelfde taal nieuwe lichamen kreeg

Niet één grote generatiesprong, maar een platform dat langzaam van vorm veranderde.

  1. Game Boy

    De DMG-01 verschijnt in Japan met vier introductiespellen en een Link-aansluiting.

  2. Tetris reist mee

    De puzzel wordt buiten Japan een veelzeggende bundelpartner; Europa volgt in 1990.

  3. Nederlandse erkenning

    De Game Boy wint de verkiezing Speelgoed van het Jaar voor schoolkinderen.

  4. Super Game Boy

    De draagbare cartridges krijgen via de Super NES opnieuw een televisiescherm.

  5. Play It Loud!

    De grijze standaardkast krijgt kleur zonder dat de techniek verandert.

  6. Pocket en Pokémon

    Een kleiner model verschijnt; in Japan verandert ruilen de functie van de kabel.

  7. Light, Color, Camera

    Verlichting, kleur en eigen beelden rekken de betekenis van de familie verder op.

  8. Einde van de lijn

    De productie stopt, terwijl de Advance inmiddels de draagbare bibliotheek voortzet.

12 / Bronnen & verder lezen

Verder kijken

Beeldverantwoording

Game Boy voorkant — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Game Boy achterkant — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Game Boy Link Cable — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Game Boy-cartridge — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP
Game Boy Color — Evan-Amos, publiek domein; verkleind en omgezet naar WebP